اين رساله جز در اين عبارت ، همان مقالهء نخست رسالهء شرح صدر است كه با تغييراتى جزئى بطور جداگانه نگارش يافته و بيش از نود درصد مطالب آن ، همان مطالبى است كه در شرح صدر آمده است . آنچه مسلم است اين كه فيض رسالهء رفع الفتنه را براى شاه عباس ثانى نوشته است . محتمل است كه رساله شرح صدر پس از آن تأليف شده باشد . فيض و تصوف در رسالهء المحاكمه رسالهء ديگرى كه از فيض بر جاى مانده ، و در آن به صوفيان و فقيهان اعتراضاتى كرده است ، رسالهء المحاكمه نام دارد . اين رساله با عنوان رسالة فى جواب من سأل عن محاكمة بين المنسوبين الى العلم الرسمى و بعض المتجردين للذكر الاسمى نيز معرفى شده است . « 1 » رسالهء ديگرى نيز از فيض با عنوان المحاكمه بين الفاضلين در دست است كه محاكمه ميان شيخ حسن عاملى صاحب معالم الاصول و بعضى از فضلا دربارهء تفقه در دين است . « 2 » رساله مورد بحث غير از آن رساله است . از ابتداى رسالهء محاكمه و بيشتر از انتهاى آن ، چنين به دست مىآيد كه پرسش‌هايى چند از فيض دربارهء قضاوت ميان صوفيان از يك طرف و فقيهان متمسك به ظواهر كه بر ضد صوفيان فعاليت مىكرده‌اند ، شده است . فيض كه موضع خود را جمع ميان اين دو طريقه مىديده است ، به ارزيابى كردار آن دو گروه ، آن هم با نگاه انتقادى نشسته است . وى در آغاز ، راه زهد و عبادت را با راه تحصيل علم و معرفت در رسيدن به خدا مشترك مىداند ؛ اين دو راه گرچه هر كدام به ديگرى محتاجند ، اما در هر حال دو راه مستقل هستند و هر كسى مىتواند با دانستن مسائل ضرورى يكى از اين دو راه ، راه ديگر را برگزيند . از نظر او روشن است كه نمىتوان همه را مجبور به رفتن به يكى از اين دو راه كرد . در نگاه وى ، اهل صفه مصداق دسته‌اى هستند كه به راه زهد و عبادت رفته‌اند . او بر اساس نگرشى كه در بسيارى از نوشته‌هاى خود بر آن پافشارى كرده ، به هيچ‌كدام از اين دو دسته به ويژه فقيهان ، اجازه نمىدهد تا ديگرى را متهم به كفر و بدعت كند . « بايد هر كه از اهل اسلام بر جاده شرع سلوك نموده ، ملتزم اصول خمسهء ايمانيه و فروع خمسه اركانيه باشد و با ديگرى كه شريك او باشد ، در اين امر مخاصمه و مجادله نكند و متوجه طعن و لعن نشود ، مگر آن كه كفرى صريح و بدعتى فضيح از وى هويدا شود كه موجب تكفير تواند شد ، به حيثيتى كه

--> ( 1 ) . مقدمه مشكات بر « المحجة البيضاء » ج 2 ، ص 20 و 35 ، چاپ اسلاميه ، به نوشته وى اين رساله در مجله دانشكده ادبيات تبريز ، سال 9 ، شماره 2 چاپ شده است . ( 2 ) . نك : حسينى ، فهرست كتابخانه آية اللّه نجفى ، ج 4 ، ص 177 ، گواينكه رساله‌اى كه با عنوان تفقه در دين از فيض در دست است همين المحاكمة بين الفاضلين است .